අනුරාධපුර ප්රදේශයේ සිදු වූ ආන්දෝලනාත්මක ළමා අපචාර හා ස්ත්රී දූෂණ චෝදනාව සම්බන්ධයෙන් චෝදනා ලැබ දැනට ඇප මත පසුවන පල්ලේගම හේමරතන හිමියන්ගේ නඩුකරයේ ඉදිරි ගමන්මඟ පිළිබඳව දේශපාලන විචාරක භාරත තෙන්නකෝන් විසින් නීතිමය දෘෂ්ටිකෝණයකින් සහ නීතිඥයන්ගේ පර්යාලෝකයෙන් පුළුල් විග්රහයක් සිදු කර තිබේ. මෙම නඩුව දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ ඇදී යාම හේතුවෙන් මතු විය හැකි නීතිමය, සෞඛ්යමය සහ ප්රායෝගික ගැටලු ගණනාවක් පිළිබඳව නීති ක්ෂේත්රයේ දැඩි අවධානයක් යොමු වී ඇත.
අධිකරණ ක්රියාවලියේ ප්රමාදය සහ ඉදිරි කාලරාමුව
සාමාන්ය අධිකරණ ක්රියාවලිය යටතේ මෙවැනි නඩුවක් අවසන් වීමට වසර ගණනාවක් ගත විය හැකි බව නීති විශ්ලේෂකයෝ පෙන්වා දෙති. මෙම නඩුව සාමාන්ය පරිදි විභාග වුවහොත් මීළඟ අධිකරණ වාරයන් කල් යා හැකි අතර, විමර්ශන වාර්තා ලැබීමෙන් පසු නීතිපතිවරයා විසින් අධිචෝදනා පත්ර ගොනු කිරීම ලබන වසරේ අප්රේල්-මැයි මාසය දක්වා ප්රමාද වීමේ ඉඩක් පවතී. ඉන් අනතුරුව මහාධිකරණ නඩු විභාගය සහ ශ්රේෂ්ඨාධිකරණය දක්වා යන අභියාචනා ක්රියාවලිය සැලකිල්ලට ගත් කල, අවසන් තීන්දුවක් ලැබීමට 2031 හෝ 2035 වසර දක්වා කාලය ගත විය හැකිය. දැනට වයස අවුරුදු 72 ක් වන සැකකාර හිමියන් නඩුවේ අවසන් තීන්දුව ලැබෙන විට වයස අවුරුදු 81ක් පමණ වනු ඇති බව පෙන්වා දෙනු ලැබේ.
වයස්ගත වීම, ඩිමෙන්ෂියා තත්ත්වය සහ ලිහිල් දඬුවම් ලැබීමේ අවකාශය
මෙවැනි දීර්ඝ නඩු විභාගයක් අතරතුර සැකකාර හිමියන් වයස අවුරුදු 80 සීමාව පසු කරන විට, උන්වහන්සේට ඩිමෙන්ෂියා (Dementia) හෙවත් මතකය අහිමි වීමේ බරපතළ රෝගී තත්ත්වයක් ඇති වීමේ අවදානමක් පවතී. නීතිමය හා වෛද්යමය ප්රතිපාදනවලට අනුව, යම් සැකකරුවෙකු නඩු විභාගයක් අතරතුර මතකය අහිමි වීම හෝ දැඩි මානසික ව්යාකූලතා නිසා තමන්ට එල්ල වී ඇති චෝදනා වටහා ගැනීමට හෝ නඩු විභාගයට සහභාගී වීමට නොහැකි තත්ත්වයක පසුවන්නේ නම්, ඔහු නඩු විභාගයකට පෙනී සිටීමට මානසිකව නුසුදුසු තත්ත්වයක (unfit to stand trial) පසුවන්නේද යන්න තීරණය කිරීමට අධිකරණ වෛද්ය මණ්ඩලයක් වෙත යොමු කෙරේ. එහිදී සැකකරුගේ මානසික අකර්මන්යතාවය වෛද්ය විද්යාත්මකව තහවුරු වුවහොත්, නඩුව තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙන යා නොහැකි බැවින් ඔහුව නඩු විභාගයෙන් තාවකාලිකව හෝ ස්ථිරව නිදහස් කිරීමට (acquitted/released) අධිකරණයට නීතිමය ඉඩකඩක් ලැබේ.
එමෙන්ම, ඩිමෙන්ෂියා වැනි තත්ත්වයක් ඇති නොවී නඩුව 2035 දක්වා ඇදී ගොස් අවසානයේ වරදකරු වුවද, වයස අවුරුදු 81 ක් වැනි අතිශය වයස්ගත මට්ටමක පසුවන අයෙකුට ස්ථිර සිර දඬුවමක් (active imprisonment) ලබා දෙනවා වෙනුවට, ඔහුගේ වයස සහ සෞඛ්ය තත්ත්වය සැලකිල්ලට ගෙන අධිකරණය විසින් අත්හිටවූ සිර දඬුවමක් (suspended prison sentence) වැනි ලිහිල් දඬුවමක් ලබා දී නිදහස් කිරීමට වැඩි ඉඩකඩක් පවතින බවද නීති අංශ පෙන්වා දෙයි.
පරස්පර උනන්දුවක් (Conflict of Interest) ඇති වීමේ අවදානම
අනුරාධපුර පුදබිමෙහි පවතින ඉහළ ආගමික වැදගත්කම සහ සැකකරු සතු සමාජීය බලපෑම හේතුවෙන් අනුරාධපුරයේ සේවය කරන හෝ සේවය කර ඇති විනිසුරුවරුන් සැකකාර හිමියන් ඇසුරු කර තිබීම හෝ වන්දනාමාන කර තිබීම නිසා “Conflict of Interest” හෙවත් පරස්පර උනන්දුවක් සහ පක්ෂග්රාහීත්වයක් ඇති වීමේ අවදානමක් නීතිමය දෘෂ්ටිකෝණයෙන් මතු වේ. මෙය යුක්තිය පසිඳලීමේ ක්රියාවලියේ අපක්ෂපාතීත්වයට බරපතළ බලපෑමක් එල්ල කළ හැකිය.
විසඳුම – ත්රිපුද්ගල විනිසුරු මඬුල්ලක් (Trial-at-Bar)
මෙම සියලු ගැටලු සහ ප්රමාදයන් මඟහරවා ගනිමින් යුක්තිය අපක්ෂපාතීව ඉටු කිරීම සහ එය පොදු මහජනතාවට පෙනෙන්නට සැලැස්වීම සඳහා, අනුරාධපුර ප්රදේශයේ සේවය කර නොමැති මහාධිකරණ විනිසුරුවරුන්ගෙන් සමන්විත ත්රිපුද්ගල මහාධිකරණ විනිසුරු මඬුල්ලක් (Trial-at-Bar) මඟින් මෙම නඩුව විභාග කිරීමේ අවශ්යතාවය පැහැදිලි කෙරේ. එමඟින් නඩුව කඩිනමින් විභාග කර මාස කිහිපයක් වැනි කෙටි කාලයක් ඇතුළත අවසන් තීන්දුවක් ලබා ගැනීමට හැකි වනු ඇත.
