ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය යනු යටත්විජිත යුගයෙන් පසුව ද වැඩවසම් සමාජ සබඳතා නව මුහුණුවරකින් නඩත්තු කළ අඛණ්ඩ ඛේදවාචකයකි. මෙරට ඡන්දදායකයා සහ පාලකයා අතර පැවති සම්බන්ධය පුරවැසියා සහ මහජන නියෝජිතයා අතර සබඳතාවක් නොවීය; එය ගැමියා සහ ප්‍රභූ රදලයා අතර පැවති ‘ස්වාමි-දාස’ බැඳීමකි. මෙම විකෘතිය වඩාත්ම නග්නව ප්‍රකාශයට පත් වූ කලාපයක් ලෙස වයඹ පළාත, විශේෂයෙන්ම කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කය හඳුනාගත හැකිය. ජොන්ස්ටන් ප්‍රනාන්දු, ගාමිණී ජයවික්‍රම පෙරේරා, සාලින්ද දිසානායක, බන්දුල බස්නායක හෝ ශාන්ත බණ්ඩාර වැනි විවිධ දේශපාලන ප්‍රවාහ නියෝජනය කළ චරිත දිගු කලක් තිස්සේ නඩත්තු කළේ ජනතාව මත ආධිපත්‍යය පතුරුවන ‘ප්‍රාදේශීය රජවරුන්ගේ’ සංස්කෘතියයි.
මෙම පැරණි ආකෘතිය තුළ පාලකයා බලය තහවුරු කරගත්තේ සාධක කිහිපයක් එකට පටලවා ගනිමිනි:
- පවුල් පාරම්පරික බලය: දේශපාලනය පවුලේ උරුමයක් ලෙස පවත්වාගෙන යාම.
- ධනය සහ මැරබලය: මැතිවරණ ව්‍යාපාර මුදලින් නහවා, විරුද්ධවාදීන් භීතියට පත්කිරීම.
- ප්‍රවේණිගත මානසිකත්වය: ජනතාව ඉදිරියේ සුදු හැඳ, මහා පරිමාණ ආරක්ෂක වළලු මධ්‍යයේ, අහංකාර පෞරුෂයක් පෙන්වීම මගින් සාමාන්‍ය මිනිසා තුළ ‘අපට වඩා උසස් කෙනෙක්’ යන බිය මුසු ගෞරවය ජනිත කිරීම.
එහෙත් 2024 දේශපාලන පෙරළියත් සමග මෙම සාම්ප්‍රදායික සමීකරණය මූලික වශයෙන්ම දෙදරා ගොස් ඇත. අනුර කුමාර දිසානායක ප්‍රමුඛ ජාතික ජන බලවේගය නියෝජනය කරන පාලන ස්වභාවය තුළ දකින්නට ලැබෙන්නේ පාලකයාගේ එම ගුප්ත, අහංකාර සළුපිළි ගැලවී යාමයි. පාලකයා යනු තමන් අතරින්ම පැමිණි, තමන් බොන කඩපිලේ තේ කෝප්පයම බොන, තමන් වාඩිවන සාමාන්‍ය පුටුවේම වාඩිවන අයෙකු වන විට සමාජය තුළ විශාල මනෝවිද්‍යාත්මක විතැන්වීමක් සිදුවේ.
සියවස් ගණනාවක් පුරා හිස නමා, කොඳු නමා, ‘අනේ අප්පොච්චියේ’ කියමින් දේශපාලනඥයන් ඉදිරියේ වැඳවැටී පුරුදු සමාජයකට මෙම වෙනස ඇතැම් විට ක්ෂණිකව දරාගැනීමට අපහසු විය හැකිය. සමහරු පාලකයාගේ සරලකම ඔහුගේ දුර්වලතාවක් ලෙස වරදවා වටහා ගැනීමට උත්සාහ කරති. තවත් සමහරු තමන්ගේම පන්තියේ මිනිසෙකු රාජ්‍ය බලය මෙහෙයවනු දැකීමෙන් ඊර්ෂ්‍යාව හෝ නොසන්සුන්තාව පළ කරති. එහෙත් සැබෑ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය උපදින්නේ මෙතැනිනි. පුරවැසියා තවදුරටත් දේශපාලනඥයා අබියස වැඳ නොවැටෙන, තමන්ගේ බදු මුදලින් නඩත්තු වන සේවකයෙකු ලෙස ඔහුගෙන් ගිණුම් විමසන දවස උදා වූ විට, කුරුණෑගල පමණක් නොව මුළු රටම වෙළාගෙන තිබූ රදල වැඩවසම් දේශපාලනය සදහටම අහෝසි වනු ඇත.
