හොරණ ප්රදේශයේ පවත්වාගෙන ගිය ඊනියා වැඩිහිටි නිවාසයක්, ළමා නිවාසයක් හෝ මානසික සුවතා මධ්යස්ථානයක් ලෙස හැඳින්වූ ස්ථානයක සිදු වූ බිහිසුණු ගින්න සහ ඉන් සිදු වූ ජීවිත හානි පිළිබඳව සමාජයීය, නීතිමය සහ පරිපාලනමය වශයෙන් බරපතළ ප්රශ්න රැසක් මතු වී තිබේ.
ඉඩකඩ සහ සේවක හිඟකම
මෙම ස්ථානයේ උපරිම වශයෙන් පුද්ගලයන් 8 දෙනෙකුට හෝ 10 දෙනෙකුට පමණක් රැඳී සිටීමට සුදුසු ඉඩකඩක් පැවති නමුත්, එහි පුද්ගලයන් 70ක් හෝ 80ක් වැනි අතිවිශාල පිරිසක් රඳවා තබාගෙන සිට ඇත. හදිසි උපද්රවයකදී මූලික මට්ටමේ ගින්නක් පාලනය කිරීමට අවශ්ය වන කිසිදු ගිනි නිවීමේ උපකරණයක් හෝ දුම් අනාවරක සීනු (fire alarms) පද්ධතියක් එහි ස්ථාපිත කර තිබී නැත. මෙවැනි මානසික ගැටලු සහිත විශාල පිරිසක් රඳවා සිටින ස්ථානයක අවම වශයෙන් සේවකයන් 10 දෙනෙකු හෝ මුර ක්රමයට සිටිය යුතු වුවත්, එහි සිට ඇත්තේ ඉතාම අවම සේවක පිරිසකි. ප්රවෘත්ති වාර්තාවලට අනුව, මෙම ගින්න හටගෙන ඇත්තේ වෙසක් කූඩු එකිනෙක සම්බන්ධ කිරීමට යොදාගත් වයර් (flexible wires) වලිනි.
ආයතනයේ අභ්යන්තර තත්ත්වය සහ අකටයුතුකම්
මෙම ආයතනය බාහිර ලෝකයට සමාජ සත්කාරයක් හෝ නොමිලේ කෙරෙන පින්කමක් ලෙස පෙන්වීමට උත්සාහ කළද, සැබවින්ම එය වාණිජ්ය පදනමකින් ක්රියාත්මක වූවකි. ඒ සඳහා ඇතුළත් වීමේ ගාස්තු ලෙස රුපියල් 75,000ක්ද, මාසිකව රුපියල් 35,000 සිට 50,000 දක්වා ඉහළ මුදලක්ද අය කර තිබේ.
එහි සිටි අසරණ මිනිසුන් රඳවා තබාගෙන තිබුණේ අතිශය අමානුෂික ක්රමවේද යටතේය. එහි සිටි පිරිස දොරවල් ඉබ්බන් සහ දන්වැල් දමා අගුලු ලා සිරකර තබා තිබූ අතර, ඔවුන් ලණුවලින් ඇඳන්වල ගැටගසා සිටි බවටද සාක්ෂි ලැබී ඇත. සෞඛ්යාරක්ෂිත මට්ටම අතිශයින්ම පහළ මට්ටමක පැවති අතර, 80කට ආසන්න පිරිසකට අවම වශයෙන් වැසිකිළි 10ක්වත් අවශ්ය වුවද එවැනි කිසිදු පහසුකමක් තිබී නැත. මේ හේතුවෙන් එහි සිටි පිරිස අතර සමේ රෝග (skin rashes) ශීඝ්රයෙන් පැතිර ගොස් තිබුණි.
වගකීම් පැහැර හැරීම සහ නීතිමය පියවර
මෙවැනි අනවසර සහ අනාරක්ෂිත ආයතනයක් තම බලප්රදේශය තුළ පවත්වාගෙන යාමට ඉඩ හැරීම පිළිබඳව ප්රාදේශීය ලේකම්වරයා සහ ග්රාම නිලධාරීවරයා ඇතුළු රාජ්ය නිලධාරීන් සෘජුවම වගකිව යුතුය. ඔවුන් සිය රාජකාරි පැහැර හැර ඇති අතර, මීට පෙර අවස්ථාවලදී උපදෙස් ලබා දී තිබුණද ඒවා ක්රියාත්මක කර තිබේද නැද්ද යන්න සොයා බලා නැත.
අත්අඩංගුවට ගෙන සිටින ආයතනයේ හිමිකරුට එරෙහිව මියගිය 12 දෙනා වෙනුවෙන් මනුෂ්ය ඝාතනය පිළිබඳ චෝදනාවද, තුවාල ලැබූ සහ දිවි ගලවාගත් අනෙකුත් පිරිස වෙනුවෙන් මිනී මැරීමට තැත් කිරීමේ චෝදනාවද ඇතුළත් බරපතළ චෝදනා පත්රයක් ගොනු කළ යුතුය. ඔහු සමාජ මාධ්ය හරහා ටික්ටොක් (TikTok) හෝ ෆේස්බුක් (Facebook) වීඩියෝ මඟින් කෙතරම් හොඳ මුහුණක් පෙන්වීමට උත්සාහ කළද, නීතිය ක්රියාත්මක විය යුතුය. ගින්න ඇති වන අවස්ථාවේදී පවා ආයතනයේ අධ්යක්ෂවරයාගේ ප්රධාන උත්සාහය වී ඇත්තේ තමන්ගේ ෆේස්බුක් පිටුව හරහා මෙහි අසරණභාවය පෙන්වමින් දෙස් විදෙස් ආධාර මුදල් ලබා ගැනීමට මිස මිනිසුන්ගේ ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීමට නොවේ.
සමාජ ආකල්පවල වෙනසක් සිදුවීමේ අවශ්යතාව
දෙමාපියන් හෝ විශේෂ අවශ්යතා සහිත දරුවන් මෙවැනි රැකවරණ මධ්යස්ථානවල නතර කිරීම සාපයක් හෝ පවක් ලෙස සලකන සාම්ප්රදායික සමාජ ආකල්ප බැහැර කළ යුතුය. වර්තමාන සමාජ ක්රමය තුළ දෙමාපියන් දෙදෙනාටම රැකියාවලට යාමට සිදු වන බැවින්, දිවා සුරැකුම් හෝ රැකවරණ මධ්යස්ථාන ලෝකය පුරාම පිළිගත් අත්යවශ්ය සාධකයකි. ගැටලුව ඇත්තේ මෙවැනි ආයතන භාවිත කිරීම තුළ නොව, ඒවා කිසිදු ප්රමිතියකින් හෝ ආරක්ෂිත ක්රමවේදයකින් තොරව පවත්වාගෙන යාම තුළය. එබැවින් රජය මැදිහත් වී මෙවැනි ආයතන සඳහා නිසි ප්රමිතීන් පැනවිය යුතු අතර ඒවා දැඩි නියාමනයකට ලක් කළ යුතුය.
